ભક્ત કવિ નરસિંહ મહેતાજી દ્વારા રચાયેલું “વૈષ્ણવજન તો તેને રે કહીએ (vaishnav jan to tene kahiye lyrics in gujarati)” એવું જ એક અમર ભજન છે. આ ભજન માનવતા, કરુણા, વિનમ્રતા અને સદાચારના મૂલ્યોને ઉજાગર કરે છે. ગુજરાતી સાહિત્ય અને ભક્તિ સંગીતની પરંપરામાં કેટલાક ભજનો એવા છે જે માત્ર ધાર્મિક રચનાઓ નથી, પરંતુ જીવન જીવવાની કળા શીખવે છે.
મહાત્મા ગાંધીજીનું આ ભજન અત્યંત પ્રિય હતું. તેમના આશ્રમોમાં પ્રાર્થના દરમિયાન આ ભજન નિયમિત રીતે ગવાતું હતું. આજેય વિશ્વભરમાં આ ભજન ભારતીય સંસ્કૃતિ અને માનવતાનું પ્રતિક માનવામાં આવે છે.
વૈષ્ણવજન તો તેને રે કહીએ (vaishnav jan to tene kahiye lyrics in gujarati)
વૈષ્ણવજન તો તેને રે કહીએ જે પીડ પરાઈ જાણે રે;
Vaishnav Jan To Tene Re Kahiye Je Peed Parayi Jaane Re
પર દુ:ખે ઉપકાર કરે તોયે, મન અભિમાન ન આણે રે.
Par Dukhe Upkaar Kare Toye, Man Abhimaan Na Aane Re
સકળ લોકમાં સહુને વંદે, નિંદા ન કરે કેની રે;
Sakal Lokma Sahu Ne Vande, Ninda Na Kare Keni Re
વાચ,કાછ,મન નિશ્ચલ રાખે, ધન ધન જનની તેની રે.
Vaach, Kaachh, Man Nishchal Rakhe, Dhan Dhan Janani Teni Re
સમદ્રષ્ટી ને તૃષ્ણા ત્યાગી, પરસ્ત્રી જેને માત રે;
Samdrashti Ne Trushna Tyagi, Parstri Jene Maat Re;
જિહ્વા થકી અસત્ય ન બોલે, પર ધન ન જાલે હાથ રે.
Jihva Thaki Asatya Na Bole, Par Dhan Na Jhaale Haath Re.
મોહ માયા વ્યાપે નહિ તેને, દ્રઢ વૈરાગ્ય જેના મનમાં રે;
Moh Maya Vyaape Nahi Tene, Dradh Vairagya Jena Manma Re;
રામ નામ શું તાળી રે લાગી, સકળ તીરથ તેના તનમાં રે.
Ram Naam Shu Taali Re Laagi, Sakal Teerath Tena Tanma Re.
વણ લોભીને કપટ રહિત છે, કામ ક્રોધ નિવાર્યા રે;
Van Lobhine Kapat Rahit Chhe, Kaam Krodh Nivarya Re;
ભણે નરસૈંયો તેનું દરશન કરતા, કુળ ઈકોતેર તાર્યા રે.
Bhane Narsaiyo Tenu Darshan Karta, Kul Ikoter Taarya Re.
ભજનનો અર્થ અને સંદેશ
1. પરાયાની પીડાને સમજવી
સાચો વૈષ્ણવ તે છે જે બીજાના દુઃખને પોતાનું દુઃખ માને. માત્ર સહાનુભૂતિ નહીં પરંતુ જરૂરિયાતમંદની મદદ કરવી એ તેની ઓળખ છે.
2. સેવા પછી પણ અભિમાન નહીં
સેવા અને પરોપકાર કર્યા પછી પણ મનમાં ગર્વ કે અહંકાર ન આવવો જોઈએ. નિઃસ્વાર્થ સેવા જ સાચી ભક્તિ છે.
3. સૌનો આદર અને નિંદાથી દૂર રહેવું
જે વ્યક્તિ દરેકનો સન્માન કરે છે અને કોઈની નિંદા કરતો નથી, તે સમાજમાં પ્રેમ અને શાંતિ ફેલાવે છે.
4. સત્ય અને સદાચારનું પાલન
ભજન આપણને શીખવે છે કે જીવનમાં હંમેશા સત્ય બોલવું જોઈએ અને બીજાના ધનની લાલચ રાખવી નહીં.
5. મોહ-માયાથી પર રહેવું
સાચો ભક્ત ભૌતિક સુખ-સગવડમાં ફસાતો નથી. તેનું મન ભગવાનના સ્મરણમાં સ્થિર રહે છે.
6. કામ, ક્રોધ અને લોભ પર વિજય
માનવ જીવનના સૌથી મોટા શત્રુ કામ, ક્રોધ અને લોભ છે. જે વ્યક્તિ આ દુર્ગુણો પર નિયંત્રણ મેળવે છે તે સાચા અર્થમાં મહાન બને છે.
આજના સમયમાં ભજનનું મહત્વ
આધુનિક યુગમાં જ્યાં સ્વાર્થ, સ્પર્ધા અને ભૌતિકતાનું પ્રભુત્વ વધી રહ્યું છે, ત્યાં “વૈષ્ણવજન તો તેને રે કહીએ” ભજન માનવતાનો માર્ગ બતાવે છે. સમાજમાં પ્રેમ, સહકાર અને કરુણાની ભાવના જાળવવા માટે આ ભજનનો સંદેશ અત્યંત પ્રાસંગિક છે.
ઉપસંહાર
“વૈષ્ણવજન તો તેને રે કહીએ” માત્ર એક ભજન નથી, પરંતુ જીવન જીવવાનો આદર્શ માર્ગ છે. નરસિંહ મહેતાજીએ આ રચના દ્વારા માનવતાના સર્વોચ્ચ મૂલ્યોને સરળ શબ્દોમાં વ્યક્ત કર્યા છે. જો આપણે આ ભજનના ઉપદેશોને જીવનમાં ઉતારીએ, તો વ્યક્તિગત અને સામાજિક જીવન બંને વધુ સુખી અને સમૃદ્ધ બની શકે.
જય શ્રી કૃષ્ણ!
